Օտարերկրացիների աշխատանքային միգրացիայի և արտաքսման կանոնների խոշոր վերանայում
12 օգոստոսի 2026 թ.
Կարճ ամփոփում
Նախագիծը երկու հիմնական փոփոխություն է առաջարկում․ թվային հարթակներով տաքսի, առաքման և բեռնափոխադրման աշխատանքը կարգավորել նաև օտարերկրացիների համար, այդ թվում՝ նրանց կացության կարգավիճակ ստանալու հնարավորություն տալով, և փոխել օտարերկրացիների արտաքսման ընթացակարգը։ Ամենակարևոր փոփոխությունն այն է, որ արտաքսման որոշումը այլևս դատարանը չի կայացնելու․ այն կկայացնի հատուկ հանձնաժողովը, իսկ անձը կկարողանա բողոքարկել որոշումը դատարանում, սակայն բողոքը ինքնին չի կասեցնի արտաքսումը։
ՀՀ ներքին գործերի նախարարությունը ներկայացրել է յոթ օրենքի նախագծից բաղկացած փաթեթ, որով փոփոխվում են «Օտարերկրացիների մասին» (2006, ՀՕ-47-Ն), «Ավտոմոբիլային տրանսպորտի մասին», «Տրանսպորտի մասին», «Պետական տուրքի մասին», «Գործունեության իրականացման ծանուցման մասին» օրենքները, Հարկային օրենսգիրքը և Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգիրքը։ Փաթեթն ունի երկու առանձին, բայց փոխկապակցված ուղղություն։
Առաջինը վերաբերում է հարթակային տնտեսությանը (թվային հավելվածների միջոցով մատուցվող տաքսի, առաքման և փոխադրման ծառայություններ)։ 2024 թվականի սեպտեմբերից Հայաստանում գործում է թվային համակարգ, ըստ որի՝ միայն գրանցված հարթակի միջոցով կարող են ֆիզիկական անձինք՝ առանց անհատ ձեռնարկատեր հանդիսանալու, իրականացնել ուղևորափոխադրումներ, յուրաքանչյուր պատվերի համար ինքնաշխատ ձևակերպելով հսկիչ դրամարկղային կտրոն և վճարելով պետական տուրք։ Հիմնավորման համաձայն այս համակարգը գործնականում հաջողված է. հաշվառված է շուրջ 70 հազար ֆիզիկական անձ, և 2024 սեպտեմբեր-2025 հունիս ժամանակահատվածում հարթակների միջոցով դուրս է գրվել շուրջ 91 միլիարդ դրամի կտրոն։ Նախագիծը նույն մեխանիզմը տարածում է բեռնափոխադրման և առաքման ծառայությունների վրա, և միաժամանակ ստեղծում է նոր իրավական ուղի՝ օտարերկրացիների համար ժամանակավոր կացության կարգավիճակ ստանալու, եթե նրանք աշխատում են հենց այս հարթակների միջոցով, առանց առանձին աշխատանքի թույլտվության կամ անհատ ձեռնարկատեր հանդիսանալու։ Հարթակը (իրավաբանական անձ կամ անհատ ձեռնարկատեր, որն օրենքով պարտավոր է ծանուցել իր գործունեության մասին) օտարերկրացու դիմումի հիման վրա ինքն է լրացնում հայտը միգրացիոն մարմնի էլեկտրոնային համակարգում, իսկ օտարերկրացին պարտավոր է անցնել բժշկական զննություն։
Երկրորդ, ավելի ընդարձակ ուղղությունն ամբողջությամբ վերաշարադրում է «Օտարերկրացիների մասին» օրենքի արտաքսման գլուխը (Գլուխ 5)։ Նախագիծը սահմանում է մի շարք նոր հասկացություններ, այդ թվում՝ անօրինական միգրանտ (առանց օրինական հիմքերի Հայաստանում գտնվող օտարերկրացի), կամավոր վերադարձ (իր ազատ կամքով հեռանալը) և հարկադիր վերադարձ։ Առավել էական փոփոխությունն այն է, որ արտաքսման վերաբերյալ որոշումը կայացնելու իրավասությունը դատարանից փոխանցվում է արտաքսման հարցերով հանձնաժողովին (ոստիկանության, միգրացիայի և արդարադատության մարմինների ներկայացուցիչներից կազմված միջգերատեսչական մարմին)։ Դատական բողոքարկման իրավունքը պահպանվում է, սակայն բողոքարկումն ինքնին չի կասեցնում արտաքսումը։ Զուգահեռաբար ստեղծվում է անօրինական միգրանտների պահման հատուկ հիմնարկ («Կացարան»)՝ արտաքսման ենթակա անձանց մինչև 90 օր պահելու համար։
Հիմնավորման մեջ նշված վիճակագրությունը ցույց է տալիս, թե ինչու է այս փոփոխությունն առաջացել. արտաքսման վերաբերյալ դատարան ներկայացված գործերի թիվը 2024-ից 2025 աճել է 81-ից մինչև 196, մինչդեռ դատարանում գործի քննությունը հաճախ տևում է ավելի քան մեկ տարի, որի ընթացքում օտարերկրացին հաճախ անհետանում է իրավապահ մարմինների տեսադաշտից։ Զուգահեռ խնդիր է այն, որ անօրինական բնակության համար նախատեսված վարչական տուգանքը (50-100 հազար դրամ) մի քանի անգամ ցածր է կացության կարգավիճակի համար սահմանված պետական տուրքից, ինչը մարդկանց խրախուսում է նախընտրել տուգանք վճարել՝ փոխանակ կարգավիճակը օրինականացնելու։
Երկու ուղղություններն էլ առաջացնում են հարցեր, որոնք արժանի են ուշադրության։ Արտաքսման որոշման կայացումը դատարանից վարչական մարմնի (հանձնաժողովի) փոխանցումը սկզբունքային փոփոխություն է, քանի որ մարդու տեղահանումը երկրից դառնում է վարչական, ոչ թե դատական ակտի արդյունք, իսկ դատական բողոքարկումն ինքնին կասեցնող ազդեցություն չունի. սա նշանակում է, որ գործնականում մարդը կարող է արտաքսվել դեռ մինչև իր բողոքի քննությունը։ Բացի այդ, թեև նախագիծը պահպանում է հետապնդման կամ խոշտանգումների վտանգի դեպքում արտաքսման արգելքը, ինչպես նաև հատուկ պաշտպանություն անչափահասների, տարեցների, հիվանդների և ընտանիքի անդամ ունեցող անձանց համար, այն միաժամանակ նախատեսում է լայն բացառություն, ըստ որի այս պաշտպանություններից անկախ արտաքսումը թույլատրվում է, եթե դա անհրաժեշտ է հասարակական կարգի կամ պետության անվտանգության համար՝ միայն համապատասխան մարմնի եզրակացության հիման վրա, առանց դատարանի նախնական վերահսկողության։
Հարթակային ուղղության մասով հարց է առաջացնում այն, որ իրավաբանական անձինք ու անհատ ձեռնարկատերերը (հարթակները) փաստացի ստանում են միգրացիոն դարպասապահի դեր՝ ինքնուրույն ներկայացնելով օտարերկրացու կացության հայտը, մինչդեռ պատասխանատվության միակ լծակը կեղծ տվյալների դեպքում սահմանված տուգանքն է։ Ընդհանուր առմամբ, երկու թեմաներով (հարկա-միգրացիոն կարգավորում և արտաքսման ընթացակարգի փոփոխություն) միասին մեկ փաթեթում ներկայացվելը դժվարացնում է դրանցից յուրաքանչյուրի առանձին քննարկումն ու գնահատումը։
Սկզբնաղբյուր՝ https://www.e-draft.am/projects/9995/about
Նման վերլուծություններ
Պետական և համայնքային շենքերի ապօրինի զբաղեցումը կդառնա պատժելի՝ մինչև հինգ տարի ազատազրկմամբ
Պետական գույքի կառավարման կոմիտեն առաջարկում է պետական կամ համայնքային շենքերի ապօրինի զբաղեցման համար սահմանել նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի չափով վարչական տուգանք։ Եթե տուգանքից հետո խախտումը շարունակվի, կարող է հարուցվել քրեական գործ՝ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ կամ երկուսից հինգ տարի ազատազրկմամբ։ Խստանում է նաև այն պաշտոնատար անձանց պատասխանատվությունը, որոնք միջոցներ չեն ձեռնարկում։
Քրեական իրավունք · Վարչական իրավունք
Էլեկտրոնային առևտրի նոր օրենք. ինչ են պարտավոր լինելու առցանց հարթակներն ու վաճառողները
Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության և արհեստական բանականության նախարարությունն առաջարկում է «Էլեկտրոնային առևտրի մասին» նոր օրենք և Քաղաքացիական օրենսգրքի փոփոխություններ։ Հարթակները պետք է ստուգեն վաճառողներին, գնորդին նախապես ցույց տան ամբողջական գինն ու առաքման ժամկետը, քննեն բողոքներն ու անօրինական ապրանքների մասին ահազանգերը։ Օրենքը ուժի մեջ կմտնի հրապարակումից վեց ամիս անց, իսկ գործող հարթակները կունենան ևս վեց ամիս։
Քաղաքացիական իրավունք · Այլ / Ընդհանուր
Երեխայի խնամքի նպաստը կդառնա միասնական, իսկ արտերկրում երեք ամսից ավելի մնալը կդադարեցնի նպաստը
Աշխատանքի և բարեկեցության նախարարությունը առաջարկում է փոխել ծննդյան, երրորդ և հաջորդ երեխայի ու մինչև երկու տարեկան երեխայի խնամքի նպաստների կանոնները։ 2028 թվականից ծնված երեխաների համար խնամքի նպաստը կլինի միասնական չափով, իսկ ուշ դիմելու դեպքում նպաստը հետադարձ կնշանակվի միայն երեք ամսով։ Ծնողի կամ երեխայի՝ երեք ամսից ավելի արտերկրում լինելը կդադարեցնի նպաստը, բայց բանկում տարեկան հայտարարություն ստորագրելու պարտականությունը կվերանա։
Ընտանեկան իրավունք · Այլ / Ընդհանուր