LexAM

← Քրեական իրավունք

Պետական և համայնքային շենքերի ապօրինի զբաղեցումը կդառնա պատժելի՝ մինչև հինգ տարի ազատազրկմամբ

7 նոյեմբերի 2026 թ.

Կարճ ամփոփում

Պետական գույքի կառավարման կոմիտեն առաջարկում է պետական կամ համայնքային շենքերի ապօրինի զբաղեցման համար սահմանել նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի չափով վարչական տուգանք։ Եթե տուգանքից հետո խախտումը շարունակվի, կարող է հարուցվել քրեական գործ՝ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ կամ երկուսից հինգ տարի ազատազրկմամբ։ Խստանում է նաև այն պաշտոնատար անձանց պատասխանատվությունը, որոնք միջոցներ չեն ձեռնարկում։

Այսօր Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով պետական կամ համայնքային հողամասն ինքնակամ զավթելու համար նշանակվում է տուգանք՝ սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի չափով (գյուղական համայնքներում՝ հարյուրապատիկի), իսկ տուգանքից հետո խախտումը շարունակելու դեպքում՝ երկուհազարհինգհարյուրապատիկի չափով։ Բնակելի տարածություն ինքնակամ զբաղեցնելու համար 153-րդ հոդվածը նախատեսում է հիսնապատիկի չափով տուգանք։ Պետական կամ համայնքային ոչ բնակելի շենքերի ու շինությունների ապօրինի զբաղեցման համար օրենսգրքում առանձին հոդված չկա։ Քրեական օրենսգրքի 448-րդ հոդվածով պատժվում է հողամասի ինքնակամ զավթումը չդադարեցնելը կամ ապօրինի շինարարությունը չդադարեցնելը, եթե դա կատարվել է նույն արարքի համար վարչական պատասխանատվության ենթարկվելուց հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում։ Պատիժը տուգանք է (հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի քսանապատիկից հիսնապատիկի չափով), հանրային աշխատանքներ, ազատության սահմանափակում, կարճաժամկետ ազատազրկում կամ մինչև մեկ տարի ազատազրկում։

Նախագիծը Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգիրքը լրացնում է նոր՝ 48.2-րդ հոդվածով։ Պետական կամ համայնքային շենքերն ու շինություններն ապօրինի զբաղեցնելու և չազատելու համար կնշանակվի տուգանք՝ սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի չափով, իսկ տուգանքից հետո խախտումը շարունակելու դեպքում՝ երկուհազարհինգհարյուրապատիկի չափով։ Այսինքն՝ շենքի զբաղեցման համար առաջին տուգանքը հինգ անգամ ավելի բարձր կլինի, քան այսօր հողամասի զավթման համար։ Այդ գործերը կքննեն տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինները՝ իրենց տնօրինության տակ գտնվող գույքի մասով։

Քրեական օրենսգրքի 448-րդ հոդվածը վերաշարադրվում է։ Դրա մեջ ավելանում է պետական կամ համայնքային շենքը կամ շինությունը ապօրինի զբաղեցնելը և չազատելը, իսկ «մեկ տարվա ընթացքում» պայմանը հանվում է։ Ամենաէական փոփոխությունը պատժի մեջ է։ Տուգանքը, հանրային աշխատանքները և ազատության սահմանափակումը դուրս են գալիս, և մնում են միայն կարճաժամկետ ազատազրկումը՝ մեկից երկու ամիս, կամ ազատազրկումը՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով։ Այսինքն՝ եթե անձը տուգանվել է շենքը զբաղեցնելու համար և շարունակում է մնալ այնտեղ, դատարանն այլևս չի կարող նրան տուգանք նշանակել։ Նույն խիստ պատիժը կվերաբերի նաև առանց թույլտվության շինարարությունը չդադարեցնելուն կամ անօրինական կառույցը չքանդելուն՝ վարչական պատասխանատվությունից հետո։

Փոխվում է նաև 447-րդ հոդվածը, որը վերաբերում է այն պաշտոնատար անձանց, որոնք պարտավոր են կանխել զավթումը, բայց միջոցներ չեն ձեռնարկում։ Դրա մեջ նույնպես ավելանում են շենքերը։ Առաջին մասով ազատազրկման առավելագույն ժամկետը երեք տարուց իջնում է մեկ տարի, բայց որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը (երկուսից հինգ տարի) այլևս ոչ թե այլընտրանքային, այլ պարտադիր լրացուցիչ պատիժ է։ Երկրորդ մասը, որն այսօր վերաբերում է միայն համայնքի ղեկավարին, կտարածվի ցանկացած պաշտոնատար անձի վրա, ազատազրկումը կլինի մեկից երեք տարի, իսկ պաշտոն զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը՝ երեքից յոթ տարի և պարտադիր։

Հիմնավորման համաձայն՝ ապօրինի զբաղեցված պետական և համայնքային շենքերը տարիներ շարունակ մնում են զբաղեցված, իսկ զբաղեցնողները հեռացվելուց հետո հաճախ վերադառնում են։ Հեղինակները գտնում են, որ վարչական լծակներն անարդյունավետ են, իսկ քրեական պատասխանատվությունը կունենա կանխարգելիչ ազդեցություն։ Հիմնավորումը որպես օրինակ նշում է Միացյալ Թագավորության, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի օրենսդրությունը։ Սակայն այն տվյալներ չի բերում այն մասին, թե Հայաստանում քանի շենք է ապօրինի զբաղեցված, ովքեր են զբաղեցնողները և քանի դեպքում են կիրառվել գործող միջոցները։

Փոփոխությունները կազդեն պետական կամ համայնքային շենքերում առանց իրավական հիմքի գտնվող անձանց, պետական հողամասեր զավթած կամ առանց թույլտվության կառուցող անձանց, ինչպես նաև համայնքների ղեկավարների ու այն պաշտոնատար անձանց վրա, որոնք պատասխանատու են պետական և համայնքային գույքի համար։

Նախագծի ուժեղ կողմն այն է, որ այն լրացնում է օրենսդրական բացը։ Հողամասերի զավթման համար պատասխանատվություն կար, իսկ ոչ բնակելի շենքերի զբաղեցման համար՝ ոչ։ Պաշտոնատար անձանց համար պաշտոնից զրկելը դառնում է պարտադիր, ինչը կարող է ավելի արդյունավետ լինել, քան պարզ տուգանքը։ 448-րդ հոդվածով քրեական պատասխանատվությունը, ինչպես այսօր, ծագում է միայն վարչական պատասխանատվությունից հետո, այսինքն՝ անձը նախապես զգուշացված է լինում։

Կան նաև թույլ կողմեր և բաց հարցեր։ Առաջինը՝ հիմնավորումը խոսում է միայն պետական շենքերի զբաղեցման մասին, բայց 448-րդ հոդվածի նոր պատիժները կվերաբերեն նաև առանց թույլտվության շինարարությանը, որը, ըստ հոդվածի տեքստի, չի սահմանափակվում պետական հողամասերով։ Այս փոփոխությունը հիմնավորման մեջ չի բացատրվում։ Երկրորդը՝ պատժի նվազագույն շեմը կտրուկ բարձրանում է։ Տուգանքի և հանրային աշխատանքների հանումից հետո դատարանը չի կարողանա ընտրել մեղմ պատիժ նույնիսկ փոքր խախտման դեպքում, ինչը հարց է առաջացնում պատժի համաչափության վերաբերյալ։ Երրորդը՝ «մեկ տարվա ընթացքում» պայմանի հանումից հետո պարզ չէ, թե վարչական պատասխանատվությունից որքան ժամանակ անց անձը կարող է ենթարկվել քրեական պատասխանատվության։ Չորրորդը՝ նախագիծը չի սահմանում «ապօրինի զբաղեցում» հասկացությունը և չի պարզաբանում, թե երբ է կիրառվում նոր 48.2-րդ հոդվածը, իսկ երբ՝ բնակելի տարածության համար գործող 153-րդ հոդվածը։ Չի տարբերակվում նաև այն դեպքը, երբ մարդիկ տարիներ շարունակ ապրում են պետական շենքում և այլ բնակարան չունեն։ Հինգերորդը՝ հիմնավորումը չի բացատրում, թե ինչու է շենքի զբաղեցման համար տուգանքը հինգ անգամ ավելի բարձր, քան հողամասի զավթման համար։

Օրենքները ուժի մեջ կմտնեն պաշտոնական հրապարակումից մեկ ամիս անց։ Անցումային դրույթներ նախատեսված չեն, ուստի պարզ չէ, թե ինչպես կվերաբերվեն այն անձանց, որոնք արդեն երկար ժամանակ զբաղեցնում են շենքեր։ Հիմնավորման համաձայն՝ պետական և համայնքային բյուջեների եկամուտներն ու ծախսերը չեն փոխվի։ Նախագծերը հանրային քննարկման են դրված մինչև 2026 թվականի նոյեմբերի 27-ը։

Սկզբնաղբյուր՝ https://www.e-draft.am/projects/10874/about

Նման վերլուծություններ

Քննարկվում է

Ընկերությունները կարող են պատասխանատվություն կրել հանցագործության համար՝ առանց մեղավոր անձի դատավճռի

Արդարադատության նախարարությունն առաջարկում է վերանայել իրավաբանական անձանց քրեական պատասխանատվությունը։ Ընկերության դեմ վարույթը կսկսվի անմիջապես՝ առանց սպասելու, որ հանցանք կատարած անձը դատապարտվի, իսկ պատասխանատվության հիմքերը կընդլայնվեն՝ ներառելով նաև ներքին հսկողության բացակայությունը։ Հիմնավորման համաձայն՝ նպատակը կոռուպցիայի դեմ միջազգային պարտավորությունների կատարումն է։

Քրեական իրավունք · Հակակոռուպցիոն

Ընդունված է

Մոբիլիզացիայից փախչելը կարող է հիմք լինել Հայաստանում ապաստան ստանալու համար. Վճռաբեկ դատարանի կարևոր որոշում

Վճռաբեկ դատարանը կարևորեց, որ ապաստան հայցողի՝ մոբիլիզացիայից խուսափելու վերաբերյալ հայտարարությունը չի կարող մերժվել միայն պաշտոնական փաստաթղթի բացակայության պատճառով։ Դատարանը պարտավորեցրել է Միգրացիայի ծառայությանը Պուվանովին տալ ապաստան և ճանաչել փախստական։ Որոշումը կարող է ուղղորդող նշանակություն ունենալ նմանատիպ գործերում, սակայն չի նշանակում, որ մոբիլիզացիայից խուսափելը ինքնին երաշխավորում է ապաստան․ յուրաքանչյուր դեպք գնահատվում է առանձին։

Վարչական իրավունք · Այլ / Ընդհանուր

Ընդունված է

Ընտրակաշառքի համար պաշտոն զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը դառնում է պարտադիր

Նախագիծը խստացնում է ընտրակաշառքի հետ կապված հանցագործությունների հետևանքները։ Դատապարտվելու դեպքում պետական, համայնքային քաղաքական կամ ինքնավար պաշտոն զբաղեցնելու իրավունքից զրկվելը կդառնա պարտադիր՝ մինչև 3-5 տարի ժամկետով՝ կախված հանցագործությունից։ Սա պատժի կիրառումը դարձնում է ավելի միասնական, սակայն սահմանափակում է դատարանի հնարավորությունը՝ հաշվի առնելու մեղավորի դերի տարբերությունը։

Քրեական իրավունք