LexAM

← Քաղաքացիական իրավունք

Էլեկտրոնային առևտրի նոր օրենք. ինչ են պարտավոր լինելու առցանց հարթակներն ու վաճառողները

7 նոյեմբերի 2026 թ.

Կարճ ամփոփում

Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության և արհեստական բանականության նախարարությունն առաջարկում է «Էլեկտրոնային առևտրի մասին» նոր օրենք և Քաղաքացիական օրենսգրքի փոփոխություններ։ Հարթակները պետք է ստուգեն վաճառողներին, գնորդին նախապես ցույց տան ամբողջական գինն ու առաքման ժամկետը, քննեն բողոքներն ու անօրինական ապրանքների մասին ահազանգերը։ Օրենքը ուժի մեջ կմտնի հրապարակումից վեց ամիս անց, իսկ գործող հարթակները կունենան ևս վեց ամիս։

Այսօր էլեկտրոնային առևտրային հարթակների մասին հիմնական կանոնները Քաղաքացիական օրենսգրքում են։ 416.2-րդ հոդվածի համաձայն՝ հարթակը շահագործողը պատասխանատու չէ վաճառողի և գնորդի միջև կնքված պայմանագրի համար, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով կամ պայմանագրով, բայց այդ ազատումը չի գործում, եթե հարթակը շահագործվել է օրենքի խախտմամբ։ 780.1-ին հոդվածն ասում է, որ հարթակը պարտավոր չէ հսկել օգտատերերի տեղադրածի օրինականությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ իմացել է կամ պետք է իմանար, որ բովանդակությունն ակնհայտ անօրինական է։ Նույն հոդվածով հարթակը պետք է ցույց տա վաճառողի մասին պարտադիր տեղեկությունները և պահի դրանք առնվազն մեկ տարի։ Հիմնավորման համաձայն՝ գործող օրենքները մանրամասն չեն կարգավորում, թե ինչպես պետք է հարթակը ստուգի վաճառողին, քննի անօրինական բովանդակության մասին ահազանգերը և ինչպես կարող է օգտատերը բողոքարկել հարթակի որոշումը։

Նախագծով առաջարկվում է նոր՝ «Էլեկտրոնային առևտրի մասին» օրենք։ Այն կկիրառվի նաև արտերկրում գտնվող հարթակների նկատմամբ, եթե դրանց առաջարկներն ուղղված են Հայաստանում գտնվող գնորդներին, բայց միայն այն, որ կայքը բացվում է Հայաստանից, բավարար չէ։ Օրենքը չի տարածվում Կենտրոնական բանկի վերահսկած ֆինանսական գործունեության, խաղային հարթակների և պետական մարմինների հանրային իշխանական գործառույթների վրա։ Մինչև վաճառողին թույլ տալը առաջարկներ տեղադրել՝ հարթակը պետք է հավաքի նրա անունը կամ անվանումը, հասցեն, հեռախոսը, էլեկտրոնային փոստը, հարկ վճարողի հաշվառման համարը և համադրի դրանք պաշտոնական գրանցամատյանների հետ։ Իր անձնական իրերը վաճառող ֆիզիկական անձից հարկային համար չի պահանջվի։ Ֆիզիկական անձ վաճառողի բնակության հասցեն և անձնագրային տվյալները չեն հրապարակվի։

Գնորդի համար ամենաշոշափելի փոփոխությունները վերաբերում են պատվերի ընթացքին։ Մինչև պատվերի վերջնական հաստատումը գնորդը պետք է տեսնի ամբողջական գինը՝ ներառյալ հարկերը, առաքման և մաքսային ծախսերը կամ դրանց հաշվարկման եղանակը, ինչպես նաև առաքման ժամկետը։ Հաստատման կոճակը պետք է կրի «Պատվիրել՝ վճարման պարտավորությամբ» կամ նույն իմաստն արտահայտող նշում։ Եթե այս պահանջը չի պահպանվել, գնորդը տվյալ պատվերով վճարելու պարտավորություն չի կրում։ Արգելվում են այսպես կոչված «մութ նախշերը» (կայքի այնպիսի դիզայն, որը խաբեությամբ ուղղորդում է գնորդին), օրինակ՝ գնորդի փոխարեն վճարովի լրացուցիչ ծառայություն նախապես ընտրելը կամ նույն հարցը նորից ու նորից տալը։ Պատվերի ստացման ավտոմատ հաստատումն ինքնին չի նշանակի, որ պայմանագիրը կնքված է, և ոչ ամեն ապրանքի հայտարարություն է համարվելու հրապարակային օֆերտա (պայմանագիր կնքելու պարտադիր առաջարկ)։ Գնորդը պետք է կարողանա պահպանել կնքված պայմանագրի անփոփոխ պատճենը, և փոփոխվող կայքէջի հղումը դրա համար բավարար չի համարվի։

Նախագիծը կանոններ է սահմանում նաև այն դեպքերի համար, երբ հարթակը պատժում է վաճառողին կամ հեռացնում հայտարարությունը։ Հարթակը կարող է հեռացնել կամ ցածր դիրքում ցույց տալ առաջարկը, կասեցնել վաճառողին հասանելիք գումարի փոխանցումը կամ կասեցնել օգտահաշիվը, բայց պետք է պատճառաբանված ծանուցում ուղարկի ոչ ուշ, քան միջոցը կիրառելու պահին։ Հարթակը չի կարող արգելափակել վաճառողի բանկային հաշիվը կամ քարտը։ Յուրաքանչյուր հարթակ պետք է ունենա անվճար ներքին բողոքարկման համակարգ։ Բողոքը կարելի է ներկայացնել վեց ամսվա ընթացքում, որոշումը կայացվում է 15 օրում (անհրաժեշտության դեպքում երկարաձգվում է ևս 15 օրով), իսկ վերջնական որոշումը չի կարող կայացվել միայն ավտոմատ համակարգով։ Կրկնվող լուրջ խախտումների դեպքում ծառայությունը կարող է կասեցվել առավելագույնը վեց ամսով՝ նախնական զգուշացումից հետո։ Ցանկացած անձ կարող է հարթակին ահազանգել անօրինական ապրանքի կամ բովանդակության մասին։ Եթե ահազանգը բավարար որոշակի է, կամ ապրանքն անմիջական վտանգ է ներկայացնում կյանքին կամ առողջությանը, հարթակը պետք է արձագանքի առավելագույնը 24 ժամում, իսկ մյուս դեպքերում՝ 10 օրում։ Եթե հաստատվում է, որ ապրանքի վաճառքը հակաօրինական էր, հարթակը պետք է տեղեկացնի այն վերջին վեց ամսում գնած գնորդներին։

Այլ փոփոխություններից են գովազդի պարտադիր նշումը և գովազդի համար վճարողի անունը, գովազդային հաղորդագրություններ ուղարկելու համար գնորդի նախնական համաձայնության պահանջը և այն, որ հարթակը պետք է բացատրի, թե ինչ հիմնական չափանիշներով է դասավորում ցուցադրվող ապրանքները։ Պայմանների էական փոփոխության մասին օգտատերերը պետք է ծանուցվեն առնվազն 15 օր առաջ։ Քաղաքացիական օրենսգրքում ավելանում է 416.3-րդ հոդվածը, որը սահմանում է, որ տեղեկությունը պահպանող ծառայությունը (հոսթինգը) պատասխանատու չէ օգտատիրոջ տեղադրած անօրինական տեղեկության համար, եթե չգիտեր դրա մասին կամ իմանալուց հետո անհապաղ հեռացրել է այն։ Վերահսկողությունը վերապահվում է Տեղեկատվական համակարգերի կարգավորման հանձնաժողովին, իսկ սպառողների պաշտպանության, մրցակցության և ապրանքի անվտանգության հարցերը մնում են համապատասխան մարմինների մոտ։ Գերփոքր և փոքր հարթակների համար որոշ պահանջներ թեթևացվում են։

Հիմնավորման համաձայն՝ նպատակն է նվազեցնել վաճառողի, հարթակի և միջնորդի դերերի անորոշությունը, մեծացնել վստահությունը առցանց առևտրի նկատմամբ և մոտարկել օրենսդրությունը Հայաստան-ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրով ստանձնած պարտավորություններին, մասնավորապես՝ ԵՄ 2000/31/ԵՀ հրահանգին։ Որպես համեմատական աղբյուր օգտագործվել է նաև ԵՄ Թվային ծառայությունների ակտը։ Հիմնավորումն ինքն է նշում, որ համաձայնագրով նախատեսված հնգամյա ժամկետը լրացել է 2023 թվականի հունիսի 1-ին։ Փոփոխությունները կազդեն հայկական և օտարերկրյա առցանց հարթակների, դրանցով վաճառող ձեռնարկատերերի և անհատների, ինչպես նաև բոլոր առցանց գնորդների վրա։

Նախագծի ուժեղ կողմերը շոշափելի են։ Կոճակի կանոնը և ամբողջական գնի նախնական ցուցադրումը գնորդին պաշտպանում են անսպասելի վճարներից։ Վաճառողի ստուգումը նպաստում է այն բանին, որ խնդրի դեպքում հնարավոր լինի գտնել վաճառողին։ Վաճառողներն իրավունք են ստանում պահանջել հարթակից պատճառաբանված որոշում և այն բողոքարկել, իսկ գնորդներն իրավունք են ստանում տեղեկանալ վտանգավոր ապրանքների մասին։ Նախագիծը նաև զգուշորեն պահում է առկա սպառողական իրավունքները և չի կրկնում դրանք։

Կան նաև թույլ կողմեր և բաց հարցեր։ Առաջինը՝ նախագիծը նոր տուգանքներ չի սահմանում։ Հանձնաժողովը կարող է պահանջել վերացնել խախտումը, բայց ծառայությունը կասեցնել կարող է միայն այն դեպքում, երբ խախտումը վտանգ է ներկայացնում մարդու կյանքին կամ առողջությանը։ Պարզ չէ, թե ինչ կլինի, եթե հարթակը չկատարի, օրինակ, գովազդը նշելու կամ վաճառողին ստուգելու պահանջը։ Երկրորդը՝ օտարերկրյա հարթակներից պահանջվում է միայն էլեկտրոնային կապի կետ, ոչ թե ներկայացուցիչ Հայաստանում, և հանձնաժողովը չի կարող հարկադիր գործողություններ կատարել արտերկրում։ Այսինքն՝ օրենքի կատարումը մեծ միջազգային հարթակների դեպքում կախված կլինի նրանց կամավոր համագործակցությունից։ Երրորդը՝ այսօրվա 416.2-րդ հոդվածով պատասխանատվությունից ազատումն ամբողջությամբ չի գործում, եթե հարթակը խախտել է օրենքը, իսկ նոր խմբագրությամբ հարթակը պատասխանատու է «իր սեփական» պարտականությունների խախտման համար։ Հնարավոր է, որ դա նեղացնի գնորդի պահանջ ներկայացնելու հնարավորությունը հենց հարթակին, թեև նախագիծը պահպանում է հարթակի պատասխանատվությունը, երբ գնորդը ողջամտորեն կարծում էր, որ գնում է հենց հարթակից։ Չորրորդը՝ վերահսկողությունը բաժանվում է մի քանի մարմինների միջև, և գնորդի համար կարող է պարզ չլինել, թե ուր դիմել։ Հինգերորդը՝ հիմնավորումը ծախսերի թվային գնահատական չի տալիս ո՛չ պետության, ո՛չ էլ հարթակների համար։

Օրենքը ուժի մեջ կմտնի պաշտոնական հրապարակումից վեց ամիս անց, իսկ արդեն գործող հարթակները ևս վեց ամիս կունենան պահանջներին համապատասխանելու համար։ Օրենքի կիրարկման համար անհրաժեշտ ենթաօրենսդրական ակտերը պետք է ընդունվեն հրապարակումից երեք ամսվա ընթացքում։ Քաղաքացիական օրենսգրքի, «Առևտրի և ծառայությունների մասին» և «Սպառողների իրավունքների պաշտպանության մասին» օրենքների փոփոխությունները կգործեն նոր օրենքի հետ միաժամանակ։ Հիմնավորման համաձայն՝ նոր հարկեր կամ վճարներ չեն սահմանվում, իսկ հանձնաժողովի լրացուցիչ ծախսերը կգնահատվեն բյուջետային պլանավորման ընթացքում։ Նախագիծը հանրային քննարկման է դրված մինչև 2026 թվականի նոյեմբերի 17-ը։

Սկզբնաղբյուր՝ https://www.e-draft.am/projects/10830/about

Նման վերլուծություններ

Քննարկվում է

Երեխայի խնամքի նպաստը կդառնա միասնական, իսկ արտերկրում երեք ամսից ավելի մնալը կդադարեցնի նպաստը

Աշխատանքի և բարեկեցության նախարարությունը առաջարկում է փոխել ծննդյան, երրորդ և հաջորդ երեխայի ու մինչև երկու տարեկան երեխայի խնամքի նպաստների կանոնները։ 2028 թվականից ծնված երեխաների համար խնամքի նպաստը կլինի միասնական չափով, իսկ ուշ դիմելու դեպքում նպաստը հետադարձ կնշանակվի միայն երեք ամսով։ Ծնողի կամ երեխայի՝ երեք ամսից ավելի արտերկրում լինելը կդադարեցնի նպաստը, բայց բանկում տարեկան հայտարարություն ստորագրելու պարտականությունը կվերանա։

Ընտանեկան իրավունք · Այլ / Ընդհանուր

Քննարկվում է

Դասագրքերի գնահատման նոր գործիք. ինչ է փոխվում և ինչ՝ ոչ

Նախագիծը դասագրքերի բովանդակային և մեթոդական գնահատման փուլում սահմանում է տեքստի լեզվական մատչելիության և ընթեռնելիության լրացուցիչ գնահատում՝ Լեզվի կոմիտեի մշակած ընթեռնելիության համաթվի գործիքով։ Արդյունքները օժանդակ են և մերժման հիմք չեն, իսկ հանձնաժողովը կարող է առաջարկել մինչև 10 աշխատանքային օրում լրամշակել հատվածները։ Գիտականության, ամբողջականության և չափորոշչին համապատասխանության պահանջները պահպանվում են։

Այլ / Ընդհանուր

Քննարկվում է

Մի ստորագրություն, մի վճար պակաս․ ինչ է փոխվելու բազմաբնակարան շենքերի գազամիացման ժամանակ

Նախագիծը բազմաբնակարան շենքերի բնակիչների և կազմակերպությունների համար վերացնում է գազամատակարարման ցանցին միանալու տեխնիկական պայմաններ ստանալու փուլում գազասպառման համակարգի սեփականատիրոջ գրավոր համաձայնության պահանջը։ Փոփոխության նպատակը բնակիչների համար ավելորդ վարչական և ֆինանսական խոչընդոտների, այդ թվում՝ համաձայնության դիմաց լրացուցիչ վճարների պահանջի նվազեցումն է։ Միաժամանակ, տեխնիկական և անվտանգության մյուս պահանջները պահպանվում են։

Այլ / Ընդհանուր