Փոփոխություններ հարկադիր կատարողների պարգևատրման ֆոնդի հաշվարկման կարգում

Արդարադատության նախարարության Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությունը (պետական մարմին, որն իրականացնում է դատարանների և այլ մարմինների ակտերի հարկադիր՝ ոչ կամավոր կատարումը) մշակել է ՀՀ կառավարության որոշման նախագիծ, որով փոփոխություններ և լրացում են կատարվում Կառավարության 2025 թվականի հունվարի 9-ի N 14-Ն որոշման մեջ։ Այդ որոշումը սահմանում է կարգը, թե ինչ պայմաններով և ինչ հաշվարկով է ձևավորվում հարկադիր կատարողների պարգևատրման հավելյալ ֆոնդը (լրացուցիչ դրամական խրախուսման աղբյուր, որը հատկացվում է, երբ ծառայությունը հասնում է որոշակի արդյունավետության ցուցանիշների)։

Ներկայիս Կարգի տրամաբանությունը հետևյալն է. եթե հաշվետու ժամանակահատվածում կարճած (ավարտված, ընդհատված) կատարողական վարույթների (կոնկրետ պարտապանի նկատմամբ հարկադիր կատարման կոնկրետ գործընթաց) և նույն ժամանակահատվածում սկսված վարույթների հարաբերակցությունը գերազանցում է որոշակի շեմ, ապա ձևավորվում է պարգևատրման ֆոնդ՝ հաշվարկված գանձված գումարի տոկոսի հիման վրա։

Փոփոխության անհրաժեշտությունը կապված է նրա հետ, որ 2024 թվականի ապրիլի 11-ին ընդունվել է «Կատարողական վարույթի մասին» նոր օրենքը (փոխարինում է հին՝ «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» օրենքին), որն ամբողջությամբ վերաձևակերպել է կատարողական վարույթի ավարտման և կարճման հիմքերը՝ դրանք բաժանելով երկու առանձին կատեգորիայի՝ ավարտում (հոդված 59) և կարճում (հոդված 60), իրենցից յուրաքանչյուրով նախատեսելով կոնկրետ, առանձնացված իրավական հիմքեր։ Քանի որ Կարգի ներկայիս տեքստը դեռ հիմնված է հին օրենքի ընդհանրական «կարճած» եզրույթի վրա, նախագիծը Կարգի 2-րդ և 5-րդ կետերում փոխարինում է այն՝ ուղղակիորեն հղում կատարելով նոր օրենքի 59-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-4-րդ, 8-րդ, 9-րդ, 11-րդ և 12-րդ կետերին (ավարտման հիմքեր) և 60-րդ հոդվածին (կարճման հիմքեր)։ Միաժամանակ, քանի որ նոր օրենքն ամբողջությամբ ուժի մեջ է մտնում միայն 2026 թվականի հունվարի 1-ից (սկզբնապես նախատեսված էր 2025 թվականի հուլիսի 1-ից, սակայն հետագայում՝ 2025 թվականի մայիսի 29-ի փոփոխությամբ, հետաձգվել է), նախագիծը զուգահեռաբար պահպանում է հին օրենքի (Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին օրենքի 42-րդ հոդված) համապատասխան հղումը՝ հատուկ 2025 թվականի երկրորդ կիսամյակի տվյալներով հաշվարկներ կատարելու համար։

Սա էական է, քանի որ Կարգի 4-րդ կետի համաձայն՝ հաշվետու ժամանակահատվածն ընդգրկում է ընթացիկ տարվա առաջին կիսամյակը և նախորդ տարվա երկրորդ կիսամյակը. հետևաբար՝ 2027 թվականի պարգևատրման ֆոնդը պետք է հաշվարկվի 2025 թվականի երկրորդ կիսամյակի (որը դեռ ընկնում է հին օրենքի գործողության տակ) և 2026 թվականի առաջին կիսամյակի (որն արդեն նոր օրենքի ներքո է) տվյալներով։ Առանց այս լրացման՝ հաշվարկն ուղղակի հնարավոր չէր լինի իրականացնել երկու տարբեր իրավական ռեժիմների վրա հիմնված տվյալների հետ։

Որոշումն ինքնին ուժի մեջ կմտնի պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից, սակայն կիրառվելու է հետադարձորեն՝ 2025 թվականի հուլիսի 1-ից ծագած իրավահարաբերությունների նկատմամբ։ Սա գործնականում նշանակում է, որ չնայած փաստացի ընդունումը սպասվում է 2026 թվականին, հաշվարկային կանոնները հետադարձաբար կկիրառվեն արդեն անցած ժամանակահատվածի տվյալների վրա. այս տեսակի հետադարձության կիրառումը սովորաբար խնդրահարույց է, երբ խոսքը գնում է անձանց իրավունքների կամ պարտականությունների մասին, սակայն այստեղ այն սահմանափակվում է զուտ ներքին հաշվարկային մեթոդաբանությամբ և ուղղակիորեն երրորդ անձանց իրավունքներ կամ պարտականություններ չի շոշափում։

Փոփոխությունն ուղղակիորեն վերաբերում է հարկադիր կատարողներին և Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության աշխատակիցներին, ում պարգևատրման հնարավորությունն է ուղղակիորեն կախված այս հաշվարկից։ Բյուջետային տեսանկյունից նախագծի ընդունումը լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների անհրաժեշտություն չի առաջացնում. խոսքն արդեն նախատեսված ֆոնդի հաշվարկման մեթոդաբանության մասին է, ոչ թե նոր ծախսի։

Նախագիծն ինքնին զուտ տեխնիկական, համապատասխանեցնող բնույթ ունի. այն նոր օրենքով ներմուծված եզրաբանությունը մեխանիկորեն փոխադրում է արդեն գործող կարգավորման մեջ։ Այնուամենայնիվ, արժե նշել, որ երկու իրավական ռեժիմների (հին և նոր օրենք) զուգահեռ կիրառումը մեկ անցումային հաշվարկային ցիկլում ինքնին բարդացնում է կարգի ընթերցելիությունը, և ապագայում նմանատիպ անցումային կետերի առկայությունը կարող է կրկնվել այլ ենթաօրենսդրական ակտերում ևս, եթե դրանք չեն թարմացվել համաժամանակյա կերպով նոր օրենքի ընդունման հետ։