Պեստիցիդների ու ագրոքիմիկատների արտադրությունն ու վաճառքն այսուհետ լիցենզիա կպահանջեն

Կառավարության այս նախագիծը գործնականում կիրարկելու է մի բան, որն արդեն օրենքով որոշված է. 2026 թվականի մարտին ընդունված երկու օրենք սահմանել են, որ պեստիցիդների կամ ագրոքիմիկատների արտադրությունը կամ վաճառքը դառնում է լիցենզավորման ենթակա գործունեություն։ Այս նախագիծը, որը մշակել է Էկոնոմիկայի նախարարությունը, հենց այն փաստաթուղթն է, որը սահմանում է, թե ինչպես կոնկրետ կաշխատի այդ լիցենզավորումը, և հիմա, հավելվածներով, արդեն երևում է ամբողջ պատկերը։

Լիցենզավորումն իրականացնելու է հենց Էկոնոմիկայի նախարարությունը, և կարելի է առանձին լիցենզիա ստանալ չորս գործունեության համար՝ պեստիցիդների արտադրություն, ագրոքիմիկատների արտադրություն, պեստիցիդների վաճառք, ագրոքիմիկատների վաճառք, կամ դիմել բոլորի համար միանգամից։ Արտադրել կամ վաճառել կարելի է միայն Հայաստանում թույլատրված պեստիցիդների ու ագրոքիմիկատների ցանկում ընդգրկված նյութեր, ոչ թե ցանկացած ինչ ուզես։ Հայտատուից (ընկերությունից կամ անհատ ձեռնարկատիրոջից) պահանջվում է. արտադրության համար՝ առնվազն երկու մասնագետ (գոնե մեկը՝ «ագրոնոմիա», «բույսերի պաշտպանություն» կամ բնական գիտություններից բարձրագույն կամ միջին մասնագիտական կրթությամբ ու առնվազն երկու տարվա աշխատանքային փորձով, մյուսը՝ գոնե միջնակարգ կրթությամբ ու համապատասխան պատրաստվածությամբ), վաճառքի համար՝ նվազագույնը մեկ այդպիսի մասնագետ։ Բացի այդ՝ սեփական կամ վարձակալված փակ, ոչ բնակելի տարածք արտադրության/վաճառքի ու առանձին՝ պահեստավորման համար, ստուգաչափված կշեռքներ ու չափման միջոցներ, դրամարկղային մեքենա, ինչպես նաև անհատական պաշտպանիչ միջոցների որոշակի հավաքածու (հագուստ, կոշիկ, ձեռնոց, ակնոց, շնչառական դիմակ)՝ ճշգրիտ թվարկված ցանկով, առանձին՝ արտադրության և առանձին՝ վաճառքի համար։ Խոշոր ծավալի արտադրության դեպքում կարող է նաև հարկավոր լինել շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության պետական փորձաքննության դրական եզրակացություն։

Ընթացակարգային մասն էլ արդեն հստակ է. դիմումը կարելի է ուղարկել էլեկտրոնային փոստով կամ թղթայինով, փաստաթղթերը ամբողջական լինելու դեպքում որոշումը կայացվում է 20 աշխատանքային օրվա ընթացքում, իսկ եթե դիմումում կան թերություններ, նախարարությունը 5 օրում տեղեկացնում է, ու հայտատուն ունի 3 օր դրանք շտկելու համար։ Մերժման դեպքում որոշման մեջ պարտադիր պետք է նշվեն կոնկրետ իրավական հիմքերն ու պատճառաբանությունը, այնպես որ մերժումը կամայական չի կարող լինել։ Իսկ ամենակարևոր մանրամասներից մեկը՝ լիցենզիան տրվում է անժամկետ, ոչ մի պարբերաբար նորացման կարիք չկա։

Սա փաստացի բավականին առողջ համակարգ է. պահանջները գրված են կոնկրետ, ստուգելի ձևով, ոչ թե ընդհանուր կարգախոսներով, ինչպես հենց հիմնավորման տեքստում էր։ Անժամկետ լիցենզիան նշանակում է, որ բիզնեսի համար վարչական բեռը երկարաժամկետում փոքր է, մի անգամ ապացուցելուց հետո նորից ու նորից չես ստուգվում թղթի վրա։ Հսկողությունն էլ բաժանված է երկու մարմնի միջև՝ լիցենզիա տալիս է Էկոնոմիկայի նախարարությունը, բայց փաստացի համապատասխանության ստուգումն իրականացնում է Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմինը, և հենց նրա արձանագրությունների հիման վրա նախարարությունը կարող է կասեցնել կամ դադարեցնել լիցենզիան, այսինքն՝ միևնույն մարմինը և՛ չի տալիս, և՛ չի հսկում լիցենզիան, ինչը որոշակիորեն նվազեցնում է շահերի բախման ռիսկը։

Բայց հենց այն հարցը, որ մնում էր բաց՝ ինչ է լինելու արդեն գործող ընկերությունների հետ, դեռ պատասխան չունի։ Ամբողջ կարգում ոչ մի տող չկա անցումային շրջանի կամ արդեն գործող արտադրողների/վաճառողների համար հատուկ պայմանների մասին. 2027 թվականի հունվարի 2-ից ուժի մեջ մտնելուն պես, ըստ ամենայնի, ամեն ոք, ով արտադրում կամ վաճառում է պեստիցիդ կամ ագրոքիմիկատ, պետք է արդեն ունենա լիցենզիա, մինչդեռ ինքը՝ լիցենզիա ստանալու գործընթացը, կարող է տևել մինչև մեկ ամիս (20 աշխատանքային օր)՝ եթե ամեն ինչ առաջին անգամից ճիշտ ներկայացվի։ Փաստացի, եթե ընկերությունը չի հասցրել նախապես դիմել, կարող է հայտնվել իրավական «բացի» մեջ, երբ գործում է առանց լիցենզիայի, մինչև որոշումը կայացվի։ Բացի այդ, քանի որ լիցենզիան անժամկետ է, և վերստուգումը հիմնականում կախված է հայտատուի ինքնուրույն հայտարարած փոփոխություններից ու տեսչական մարմնի ստուգումներից, ոչ թե ինքնաբերաբար կրկնվող վերագնահատումից, տարիների ընթացքում մասնագետների որակավորումն ու սարքավորումների վիճակը կարող են հնանալ՝ առանց դրա ինքնաբերաբար ֆիքսվելու համակարգում։ Իսկ լիցենզիայի, կրկնօրինակի, կամ վերաձևակերպման համար վճարվող պետական տուրքի կոնկրետ գումարն այս փաստաթղթում չկա, այն սահմանված է «Պետական տուրքի մասին» առանձին օրենքով։

Ուղղակիորեն ազդում է պեստիցիդներ ու ագրոքիմիկատներ արտադրող կամ վաճառող բոլոր ընկերությունների ու անհատ ձեռնարկատերերի վրա, ներառյալ գյուղատնտեսական պարագաների խանութները, որոնք հիմա պետք է ապահովեն և՛ որակավորված անձնակազմ, և՛ պատշաճ տարածք ու սարքավորումներ, և՛ անցնեն 20-օրյա գնահատման գործընթացով։ Անուղղակիորեն սա վերաբերում է նաև ֆերմերներին, ում համար ապրանքների հասանելիությունն ու գները կարող են որոշ չափով փոփոխվել, թեև ակնկալվող արդյունքը դրանց որակի ու անվտանգության բարձրացումն է։ Ընթացքի մեջ ուղղակիորեն ներգրավված են Էկոնոմիկայի նախարարությունը՝ որպես լիցենզավորող մարմին, և Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմինը՝ որպես հսկող մարմին։

Սա դեռ նախագիծ է, բայց, ի տարբերություն ավելի վաղ տարբերակի, հիմա արդեն երևում է ամբողջ գործնական բովանդակությունը՝ ինչ է հարկավոր, ինչ ընթացակարգով, ինչ ժամկետներում։ Եթե ընդունվի ներկայիս տեսքով, ուժի մեջ կմտնի 2027 թվականի հունվարի 2-ից։