Համայնքի ավագանու անհամաձայնությունն այլևս ինքնաբերաբար չի արգելափակի նախագծերը

Այս նախագծին կից հիմնավորում չի ուղարկվել, ուստի վերլուծությունը հիմնված է բացառապես նախագծի տեքստի վրա։ Փոփոխվում է 2014 թվականի «Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման և փորձաքննության մասին» oրենքը (ՀՕ-110-Ն), որը կարգավորում է, թե ինչպես է պետությունը գնահատում որևէ պլանավորվող գործունեության (օրինակ՝ շինարարության, ընդերքօգտագործման) հնարավոր ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա՝ նախքան դրան թույլտվություն տալը։

Գործող oրենքով, երբ պլանավորվող գործունեությունն առնչվում է կոնկրետ համայնքի, տեղական ինքնակառավարման մարմինը՝ ավագանին (համայնքի ընտրովի ներկայացուցչական մարմին), իրավունք ունի տալ նախնական համաձայնություն կամ անհամաձայնություն։ Ինչպես ցույց է տալիս նախագծի 2-րդ հոդվածով հանվող դրույթը (Օրենքի 12-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետի «ա» ենթակետ) և 3-րդ հոդվածով ամրագրվող նոր բացատրությունը, ներկայումս ավագանու անհամաձայնությունը գործնականում ֆունկցիոնում է որպես կանխարգելիչ արգելք. այն կարող էր հիմք հանդիսանալ, որպեսզի փաստաթղթերի փաթեթը չընդունվի փորձաքննության, կամ որպեսզի փորձաքննության գործընթացը ընդհանրապես չսկսվի կամ դադարեցվի։

Նախագիծն այս մեխանիզմը փոխում է արմատապես։ Նոր 3.2 կետի համաձայն (հոդված 3)՝ ավագանու նախնական անհամաձայնությունն այլևս ինքնին հիմք չէ ո՛չ փաստաթղթերի ընդունումը մերժելու, ո՛չ փորձաքննությունը չսկսելու, ո՛չ այն դադարեցնելու համար։ Փոխարենը՝ նախաձեռնողը (նախագիծ ներկայացնող անձը կամ մարմինը) իրավունք ունի ներկայացնել իր փաստաթղթերը փորձաքննության՝ կցելով գրավոր պատասխան ավագանու որոշման հիմքերին (հոդված 3.1)։ Այնուհետև լիազոր մարմինը (Շրջակա միջավայրի նախարարությունը կամ նմանատիպ գործառույթ ունեցող պետական մարմին) փորձաքննության ընթացքում ուսումնասիրում է ավագանու անհամաձայնության հիմքերը՝ որպես ընդամենը մեկ գործոն մյուս գործոնների կողքին (հանրային լսումների արդյունքներ, հանրության կարծիքներ, նախաձեռնողի դիրքորոշում, ազդեցության կանխարգելման միջոցառումներ)։

Արդյունքում հնարավոր են երկու ելք (հոդված 4, նոր 18-րդ մաս)․ եթե ավագանու անհամաձայնության հիմքերը փորձաքննության չափանիշների տեսանկյունից համարվեն հիմնավոր՝ տրվում է բացասական եզրակացություն, և նախագիծը փաստացի արգելափակվում է։ Բայց եթե դրանք համարվեն անբավարար կամ հաղթահարելի (օրինակ՝ լրացուցիչ պայմաններով), լիազոր մարմինը կարող է տալ դրական եզրակացություն նույնիսկ ավագանու առարկության դեպքում, միայն պարտավոր լինելով եզրակացության մեջ գրավոր հիմնավորել, թե ինչու է ընդունել կամ չընդունել համայնքի փաստարկները (հոդված 5-ը լրացնում է սա նաև որպես եզրակացության պարտադիր բովանդակային տարր)։

Սա գործնականում նշանակում է լիազորությունների էական վերաբաշխում տեղական ինքնակառավարման ընտրովի մարմնի և կենտրոնական պետական տեխնիկական մարմնի միջև։ Մինչ այժմ համայնքի ավագանին, ըստ երևույթին, ուներ փաստացի վետոյի իրավունք սեփական տարածքում պլանավորվող գործունեության նկատմամբ։ Նոր կարգավորմամբ այդ վետոն դառնում է ընդամենը կշռելի փաստարկ, որի հիմնավորվածությունը վերջնականապես որոշում է կենտրոնական մարմինը՝ ելնելով oրենքով սահմանված փորձաքննության չափանիշներից, այլ ոչ թե ավագանու սեփական քաղաքական կամ համայնքային նախապատվություններից։

Սա ունի իր տրամաբանությունը. եթե ավագանու անհամաձայնությունն ինքնաբերաբար արգելափակող ուժ ունի՝ անկախ դրա հիմքերի որակից, դա կարող է հանգեցնել կամայական կամ զուտ քաղաքական դրդապատճառներով մերժումների, առանց իրական բնապահպանական հիմնավորման։ Մյուս կողմից, հենց տեղական ինքնակառավարումն է սահմանադրորեն նախատեսված մեխանիզմ, որով համայնքն ուղղակիորեն որոշում է կայացնում իր տարածքին առնչվող հարցերի շուրջ, և այս փոփոխությունը փաստացի նվազեցնում է այդ մեխանիզմի ծանրակշռությունը հօգուտ կենտրոնական տեխնիկական գնահատականի։ Ընդ որում, «հիմնավոր» համարվելու շեմը կապված է հատուկ փորձաքննության չափանիշների հետ, ինչը նշանակում է, որ մի շարք համայնքային մտահոգություններ (օրինակ՝ տնտեսական առաջնահերթություններ, տեղանքի ինքնությանն առնչվող կամ պարզապես կամային անհամաձայնություն) կարող են ձևականորեն դուրս մնալ այն շրջանակից, որով կդիտարկվի դրանց քաշը վերջնական որոշման մեջ։

Դրական կողմ է այն, որ նոր կարգավորումն ավելացնում է թափանցիկություն. նախկինում անհայտ է, թե ինչ հիմքով էր հաշվի առնվում կամ չէր առնվում ավագանու դիրքորոշումը, մինչդեռ այժմ եզրակացության մեջ պարտադիր պիտի երևա հստակ պատճառաբանություն՝ ինչու է համայնքի առարկությունն ընդունվել կամ մերժվել։