Չլիցենզավորված խաղատների կայքերի արգելափակման մեխանիզմը

ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեն (ՊԵԿ) մշակել է կառավարության որոշման նախագիծ, որով հաստատվում է Հայաստանում չլիցենզավորված կազմակերպիչների (առանց ՀՀ-ում համապատասխան լիցենզիայի գործող խաղատների/խաղադրույքի ընկերությունների) կայքերի արգելափակման կարգն ու ժամկետները։ Իրավական հիմքը «Խաղային գործունեության կարգավորման մասին» oրենքի հոդված 8-ի 2-րդ և 3-րդ մասերն են, որոնք արդեն նախատեսում են այս սահմանափակումները, բայց դրանց գործնական կիրարկման մեխանիզմ չեն սահմանում. հենց այս բացը լրացնելու համար է մշակվել նախագիծը։

Կարգի կենտրոնում Վերահսկող մարմինը (ՊԵԿ-ը) և նրա վարած արգելափակման ենթակա կայքերի էլեկտրոնային շտեմարանն է (միասնական տվյալների բազա)։ ՊԵԿ-ը մշտադիտարկում է ինտերնետը, պետական մարմիններից, միջազգային համագործակցության շրջանակից և «oրենքով չարգելված այլ աղբյուրներից» ստացված տեղեկատվությունը՝ հայտնաբերելու համար կայքեր, որոնց միջոցով հնարավոր է գրանցվել, համալրել խաղային հաշիվը, կատարել խաղադրույք կամ մասնակցել շահումով խաղերի, ինտերնետ խաղերի, բուքմեյքերային կամ վիճակախաղային գործունեության՝ առանց ՀՀ լիցենզիայի։ Կարգը հատուկ նախատեսում է նաև հայելային կամ փոխարինող տիրույթների (mirror domains) ընդգրկումը ցանկում, ինչը կանխարգելիչ քայլ է այն սովորական պրակտիկայի դեմ, երբ արգելափակված կայքն արագորեն վերաբացվում է նոր հասցեով։

Երբ կայքը հաստատվում և մտցվում է շտեմարան, երկու տեսակի սուբյեկտ պարտավոր է արձագանքել՝ առավելագույնը 2 աշխատանքային օրվա ընթացքում. ինտերնետ ծառայություններ մատուցող օպերատորները սահմանափակում են կայքի հասանելիությունը, իսկ առևտրային բանկերն ու վճարահաշվարկային կազմակերպությունները սահմանափակում են այդ կայքերին և դրանց ապրանքային նշաններին ուղղված դրամական փոխանցումները՝ հենվելով նաև MCC ծածկագրերի (Merchant Category Code, վճարային համակարգերում առևտրային կետի գործունեության տեսակը նույնականացնող ծածկագիր) վրա, որոնք թույլ են տալիս ֆինանսական համակարգում ինքնաբերաբար ճանաչել խաղային բիզնեսի հետ կապված գործարքները։

Այս երկակի մեխանիզմը (կայքի արգելափակում + վճարումների արգելափակում) տրամաբանորեն ամրապնդում է իրար. կայքի արգելափակումն ինքնին հեշտությամբ շրջանցվում է VPN-ի կամ նոր տիրույթի միջոցով, մինչդեռ գումարի հոսքի կտրումը բանկային մակարդակում ավելի դժվար է շրջանցել։ Այս առումով «փող հետևելու» մոտեցումը (հետևել ոչ թե կայքին, այլ գումարի շարժին) ընդհանուր առմամբ համարվում է առցանց անօրինական խաղարկության դեմ պայքարի առավել արդյունավետ միջազգային պրակտիկա։

Այնուամենայնիվ, տեքստում կան կետեր, որոնք արժանի են ուշադրության։ Առաջինը՝ կայքի ցանկում ընդգրկելու աղբյուրների շրջանակը սահմանված է շատ լայն՝ ներառելով «oրենքով չարգելված այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկատվությունը», առանց հստակեցնելու՝ ինչ նվազագույն ստուգողական չափանիշների պիտի բավարարի այդ տեղեկատվությունը, մինչև այն հիմք դառնա արգելափակման համար։ Երկրորդը, և առավել կարևորը՝ կարգում նկարագրված չէ բողոքարկման կամ ուղղման մեխանիզմ։ Եթե կայքը սխալմամբ ընդգրկվի ցանկում (օրինակ՝ սխալ նույնականացվի որպես «հայելային տիրույթ»), կամ եթե օպերատորը հետագայում ստանա լիցենզիա, տեքստից պարզ չէ, թե ինչ ընթացակարգով և ինչ ժամկետում կարող է այն հեռացվել շտեմարանից։ Երրորդը՝ շտեմարանից տվյալների հասանելիությունը հասանելի է դառնում պետական մարմիններին, օպերատորներին, բանկերին ու վճարահաշվարկային կազմակերպություններին, բայց կարգը չի հստակեցնում՝ արդյո՞ք և ինչպես է վերահսկվում այս տվյալների հետագա օգտագործումը կամ պաշտպանվածությունը։

Փաստաթղթում նշված է, որ նախագծի ընդունումն էական ազդեցություն չի ունենալու պետական կամ համայնքային բյուջեների վրա, քանի որ խոսքը գնում է արդեն oրենքով նախատեսված սահմանափակումների կիրարկման մեխանիզմի, այլ ոչ թե նոր արգելքի ստեղծման մասին։