Մինչև 2 միլիոն դրամ՝ 63-72 տարեկան քաղաքացիների բիզնես նախաձեռնությունների համար

ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունը մշակել է կառավարության որոշման նախագիծ, որով հաստատվում է նոր պետական աջակցության ծրագիր (կոնկրետ նպատակի համար նախատեսված, ֆինանսավորմամբ ու ընթացակարգով ամրագրված պետական միջոցառումների փաթեթ)՝ ուղղված 63-ից 72 տարեկան քաղաքացիների տնտեսական ակտիվության խթանմանը։ Նախագծի մշակման հիմքում Ֆինանսատնտեսական նախարարական կոմիտեի 2026 թվականի հունվարի 9-ի արձանագրության հանձնարարականն է։

Ծրագրով իրավունք ունեն դիմել այն քաղաքացիները, ովքեր արդեն հաշվառված են որպես անհատ ձեռնարկատեր (առանց իրավաբանական անձ ձևավորելու գործարարությամբ զբաղվող ֆիզիկական անձ) կամ իրավաբանական անձի հիմնադիր են, կամ պատրաստ են դառնալ այդպիսին՝ ընտրվելու դեպքում, և ունեն կոնկրետ գործարար գաղափար (գյուղատնտեսական, արհեստագործական, զբոսաշրջային կամ այլ եկամտաբեր գործունեության)։ Աջակցությունը կազմում է մինչև 2 միլիոն դրամ մեկ շահառուի համար, տրվում է միանվագ և բաշխվում վարկանիշային ցանկով (հայտերի միավորային գնահատմամբ ձևավորված հերթականություն), որտեղ ամենաբարձր միավոր ստացած գաղափարներից են ֆինանսավորվում մինչև միջոցների սպառումը։ Գնահատումն իրականացնում է առնվազն 5 անդամից բաղկացած հանձնաժողով՝ 100-միավորանոց սանդղակով, և դիմումը «դրական գնահատված» է համարվում միայն 60 միավորից սկսած։

Ծրագիրն իրագործվում է չորս փուլով՝ ողջ 2026 թվականի ընթացքում, յուրաքանչյուր փուլում առաջնահերթություն տալով որոշակի աշխարհագրական խմբի. հունիսին՝ սահմանամերձ բնակավայրերի (Կառավարության 1998թ. N713 որոշմամբ սահմանված ցանկ), օգոստոսին՝ լեռնային և բարձրլեռնային բնակավայրերի (2023թ. N1517-Ն որոշում), հոկտեմբերին՝ գյուղական համայնքների, և միայն դեկտեմբերին՝ քաղաքային բնակավայրերի քաղաքացիների։ Դիմումները կարող են ներկայացվել առցանց կամ համայնքապետարանների միջոցով, ինչը կարևոր է հատկապես գյուղական և հեռավոր բնակավայրերում ապրող տարեցների համար։

Ստացված աջակցությունը կարող է ուղղվել սարքավորումների, հումքի, տարածքի հարմարեցման, մարքեթինգի կամ թվային գործիքների ձեռքբերմանը, սակայն չի կարող օգտագործվել աշխատավարձերի, անշարժ գույքի, անձնական տրանսպորտային միջոցի կամ պարտքերի մարման համար։ Շահառուն պարտավոր է առնվազն 12 ամիս շարունակել գործունեությունը և այդ ժամկետի ավարտից հետո ներկայացնել ծախսերը հիմնավորող հաշվետվություն. ոչ նպատակային օգտագործման դեպքում գումարը ենթակա է վերադարձման։

Հիմնավորման մեջ մեջբերված վիճակագրությունը ցույց է տալիս ծրագրի սոցիալական համատեքստը. Հայաստանում 63-75 տարեկան կենսաթոշակառուների թիվը կազմում է 343,702 մարդ, որոնցից 17,925-ը սոցիալապես անապահով են, 13,243-ը՝ միայնակ ապրող, իսկ 79,625-ը՝ հաշմանդամություն ունեցող։ Սակայն այստեղ կա մի կարևոր անհամապատասխանություն, որը հենց փաստաթուղթն ինքն է խոստովանում. այս ամբողջ սոցիալ-ժողովրդագրական և ֆինանսական հիմնավորումը կառուցված է 63-75 տարիքային խմբի տվյալների վրա, մինչդեռ ծրագրի փաստացի շահառու խումբը վերջնական տարբերակում ավելի նեղ է՝ 63-72 տարեկան։ Հետևաբար, 73-75 տարեկանների համար հատուկ առանձնացված տվյալներ չկան, և իրական պատկերը, թե որքան է փաստացի թիրախային խմբում սոցիալապես խոցելի կամ միայնակ ապրողների բաժինը, որոշակիորեն մոտավոր է։

Ֆինանսական հաշվարկը նույնպես հենվում է ենթադրական մոտեցման վրա. թիրախային խմբի ընդամենը 0.5%-ի ընդգրկվածությամբ կանխատեսվում է շուրջ 1,719 շահառու և ընդհանուր մինչև 3.4 միլիարդ դրամի բեռ, մինչդեռ 2026 թվականի համար ծրագրի բյուջեն սահմանափակված է 2 միլիարդ դրամով։ Սա նշանակում է, որ եթե հայտերի իրական թիվը գերազանցի սպասվածը, առաջին իսկ փուլերում (հատկապես ամենավերջին՝ դեկտեմբերի քաղաքային փուլում) միջոցները կարող են սպառվել, և բարձր միավոր ստացած, բայց ուշ ներկայացված հայտերը հետաձգվեն հաջորդ տարվա փուլերին։

Հարկ է նշել նաև գործնական մի հանգամանք. ծրագրի հիմնավորումն ընդգծում է, որ թիրախային խմբում կան բազմաթիվ միայնակ ապրող, տեղահանված կամ հաշմանդամություն ունեցող անձինք, որոնց համար այս աջակցությունը կարող է առանձնահատուկ նշանակություն ունենալ։ Սակայն ինքնին ընթացակարգը (առցանց դիմում, գործարար գաղափարի մանրամասն նկարագրություն, ապագայում՝ 12-ամսյա հաշվետվողականություն՝ պայմանագրերով ու հաշիվ-ապրանքագրերով) կարող է առավել հասանելի լինել ավելի ինքնուրույն ու վարչարարական փորձ ունեցող դիմորդների համար, քան ամենախոցելի կատեգորիաների ներկայացուցիչների։ Համայնքապետարանների միջոցով դիմելու հնարավորությունը որոշակիորեն մեղմացնում է այս խնդիրը, բայց ամբողջությամբ չի վերացնում այն։